Israel ilianzisha wimbi la mashambulizi dhidi ya Tehran na Beirut leo Jumanne, huku mashambulizi yaliyotokea Baghdad yakivuta zaidi Iraq jirani kuingia katika vita vya Mashariki ya Kati ambavyo vimesababisha mtikisiko wa kiuchumi duniani.
Mji mkuu wa Iran, Tehran, ambao umekuwa ukishambuliwa karibu kila siku tangu shambulio la pamoja la Marekani na Israel lilipoanzisha vita hivyo tarehe 28 Februari, ulipigwa na kile jeshi la Israel lilisema ni mashambulizi dhidi ya “miundombinu ya utawala wa kigaidi”.
Vita hivyo, sasa vikiwa katika wiki ya tatu, vimesababisha vifo vya mamia ya watu na kuenea haraka, vikijumuisha mashambulizi ya Iran dhidi ya nchi za Ghuba pamoja na mashambulizi ya Israel nchini Lebanon.
Vyombo vya habari vya serikali ya Lebanon viliripoti Jumanne kwamba mashambulizi ya Israel alfajiri yaligonga jengo la makazi katika vitongoji vya kusini mwa Beirut, eneo linalojulikana kuwa ngome ya kundi lenye silaha la Hezbollah linaloungwa mkono na Iran.
Mamlaka nchini Lebanon zilisema zaidi ya watu milioni moja wamejiandikisha kama wakimbizi wa ndani tangu tarehe 2 Machi, huku zaidi ya watu 130,000 wakikaa katika zaidi ya makazi ya pamoja 600.
Nchi hiyo iliingia katika vita hivyo baada ya wapiganaji wa Hezbollah wanaoungwa mkono na Tehran kushambulia Israel kufuatia kuuawa kwa kiongozi mkuu wa Iran Ayatollah Ali Khamenei siku ya kwanza ya mzozo huo.
Vita vya kikanda pia vimeivuta polepole Iraq zaidi katika mapigano, baada ya nchi hiyo kwa muda mrefu kuwa uwanja wa vita vya uwakilishi kati ya Marekani na Iran.
Shambulio la droni na makombora lililenga ubalozi wa Marekani mjini Baghdad mapema Jumanne, huku shambulio lingine likiua watu wanne katika nyumba inayodaiwa kuwa na washauri wa Iran.
Mashambulizi dhidi ya eneo hilo yalitokea saa chache baada ya mifumo ya ulinzi wa anga kuzuia shambulio la roketi kwenye ubalozi huo, na droni kusababisha moto katika hoteli ya kifahari inayotembelewa na wanadiplomasia wa kigeni katika eneo lenye ulinzi mkali la Green Zone mjini Baghdad.
Vita vya Mashariki ya Kati vimesababisha kupanda kwa gharama za mafuta, na bei ziliendelea kupanda Jumanne huku nchi kadhaa zikikataa ombi la Rais wa Marekani Donald Trump la kusaidia kulinda Mlango wa Hormuz, wakati Iran ikiendelea kulenga majirani wanaozalisha mafuta ghafi.
Usafiri katika njia hiyo ya majini ya Ghuba, ambayo hupitisha takriban theluthi moja ya mafuta ghafi duniani, umeathirika vibaya na vita hivyo.
Mashambulizi ya mara kwa mara dhidi ya miundombinu ya mafuta ikiwa ni pamoja na mashambulizi kwenye mashamba makubwa katika Umoja wa Falme za Kiarabu na kusini mwa Iraq yamechangia msukosuko katika masoko.
Bei za mafuta duniani zimepanda kwa zaidi ya asilimia 40 tangu Marekani na Israel zianze mashambulizi yao, na athari zake zimeonekana kimataifa.
Benki kuu ya Australia ilipandisha kiwango chake kikuu cha riba Jumanne, ikieleza “ongezeko kubwa la bei ya mafuta ya nishati” lililosababishwa na vita vya Marekani na Israel dhidi ya Iran.
— Msafara kuelekea Hormuz —
Trump alidai washirika wake waungane kwa “shauku kubwa” katika msafara wa kulinda meli za mafuta zinazopita katika mlango huo.
“Tunahimiza kwa nguvu mataifa mengine kushirikiana nasi na kufanya hivyo haraka,” Trump aliwaambia waandishi wa habari katika hafla ya Ikulu ya White House.
Trump ameonya kuwa itakuwa “mbaya sana” kwa mustakabali wa NATO ikiwa washirika watakataa kusaidia, na alipendekeza anaweza kuahirisha mkutano na kiongozi wa China Xi Jinping kwa mwezi mmoja au zaidi kutokana na suala hilo.
Waziri Mkuu wa Uingereza Keir Starmer alisema London inafanya kazi na washirika kuandaa mpango “unaotekelezeka” wa kufungua tena mlango huo, lakini akakataa uwezekano wa operesheni ya NATO.
Berlin pia ilisema “imekuwa wazi wakati wote kuwa vita hivi si suala la NATO”.
Japan, Australia, Poland, Hispania, Ugiriki na Sweden pia zilijitenga na ushiriki wowote wa kijeshi katika Mlango wa Hormuz.
Mawaziri wa mambo ya nje wa Umoja wa Ulaya walijadili vita hivyo Brussels Jumatatu lakini hawakuonyesha “nia” ya kupanua operesheni yao ya kijeshi ya Bahari Nyekundu kusaidia kufungua tena Hormuz, mwanadiplomasia mkuu wa umoja huo alisema.
Washirika wa Magharibi Canada, Ufaransa, Ujerumani, Italia na Uingereza pia waliitaka Israel kuonyesha kujizuia nchini Lebanon, ambako imetangaza “operesheni ndogo za ardhini” dhidi ya Hezbollah.
Lakini Rais wa Israel Isaac Herzog aliiambia AFP kwamba Ulaya inapaswa kuunga mkono “juhudi zozote za kuondoa kabisa Hezbollah sasa”.
— Kauli ya ukaidi —
Vita hivyo sasa vimekumba eneo zima, huku Iran ikishambulia angalau nchi 10 zinazohifadhi vikosi vya Marekani na Walinzi wake wa Mapinduzi wakisema wamefyatua takriban makombora 700 na droni 3,600.
Zaidi ya Wairani 1,200 wameuawa na mashambulizi ya Marekani na Israel, kulingana na takwimu za mwisho za wizara ya afya ya Iran tarehe 8 Machi, ambazo hazikuweza kuthibitishwa kwa kujitegemea.
Hata hivyo, waziri wa mambo ya nje wa Tehran alitoa kauli ya ukaidi Jumatatu.
“Kufikia sasa wameelewa ni taifa la aina gani wanakabiliana nalo,” Abbas Araghchi aliwaambia waandishi wa habari mjini Tehran.
Iran, alisema, “haisiti kujilinda na iko tayari kuendelea na vita popote vitakapoelekea, na kuvifikisha mbali kadiri itakavyohitajika.”
Licha ya vurugu na zaidi ya wiki mbili za kukatwa kwa intaneti, baadhi ya Wairani wamejaribu kurejesha hali ya kawaida, huku mikahawa na migahawa ikifunguliwa tena na soko maarufu la Tajrish mjini Tehran kuwa na shughuli nyingi mwishoni mwa wiki kuelekea mwaka mpya wa Kiajemi.
Hakuna dalili kubwa ya uasi wa wananchi ndani ya Iran, ambako vikosi vya usalama viliua maelfu ya watu wakati wa maandamano mwezi Januari.
Shirika la Umoja wa Mataifa la kuhudumia wakimbizi linasema hadi watu milioni 3.2 wamekimbia makazi yao nchini Iran.
