Macho ya wadau wa siasa, sheria na haki za binadamu nchini Tanzania yataelekezwa Mahakama ya Rufani kesho Juni 11, wakati shauri linalomhusu Mwenyekiti wa CHADEMA, Tundu Lissu, litakapoitwa kwa ajili ya usikilizwaji wa maombi ya mapitio yaliyowasilishwa na upande wa Jamhuri.
Ni hatua nyingine muhimu katika kesi ambayo imeendelea kuvuta hisia za wananchi ndani na nje ya Tanzania tangu Lissu alipokamatwa Aprili 9, 2025 na kushtakiwa kwa kosa la uhaini.
Kwa mujibu wa mashtaka, Lissu anadaiwa kutoa matamshi yaliyolenga kuchochea wananchi kuuzuia au kuuvuruga mchakato wa Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025 kupitia kampeni ya kisiasa iliyokuwa ikijulikana kwa kauli ya “No Reforms, No Election”. Lissu amekuwa akikanusha tuhuma hizo.
Kikao cha Juni 11 kinakuja huku ikiwa imepita zaidi ya mwaka mmoja tangu akamatwe na kuwekwa mahabusu, hali ambayo imeifanya kesi hiyo kuendelea kuwa miongoni mwa mashauri yanayofuatiliwa kwa karibu zaidi nchini.
Lakini kwa nini Mahakama ya Rufani sasa inaingia katikati ya kesi ambayo bado haijamalizika Mahakama Kuu?
-Chanzo cha rufaa ya Jamhuri-
Tofauti na ambavyo baadhi ya watu wanaweza kudhani, Mahakama ya Rufani haitaanza kusikiliza ushahidi wa kesi ya uhaini wala kuamua hatia au kutokuwa na hatia kwa Lissu.
Kilichopelekwa huko ni maombi ya mapitio ya uamuzi mdogo uliotolewa na Mahakama Kuu, Masijala Ndogo ya Dar es Salaam, wakati kesi ya msingi ikiendelea kusikilizwa.
Mvutano ulianza baada ya upande wa Jamhuri kuwasilisha taarifa ya nia ya kuongeza ushahidi kupitia shahidi wake wa 15, ACP Amini Mahamba, ambaye ndiye afisa mpelelezi wa kesi hiyo.Mashtaka yalitaka kuingiza maelezo ya ziada yaliyodaiwa kupatikana wakati wa uchunguzi kabla na baada ya Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025.
Hata hivyo, Lissu alipinga hatua hiyo akidai kuwa ushahidi huo haukuwa na msingi wa kupokelewa katika hatua hiyo ya shauri.
Baada ya kusikiliza hoja za pande zote, Mahakama Kuu ilikubaliana na pingamizi la Lissu na kukataa maombi ya Jamhuri ya kuwasilisha ushahidi huo wa nyongeza.
Akisoma uamuzi kwa niaba ya jopo la majaji, Jaji Dastun Ndunguru alisema Kifungu cha 308 cha Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai kinaweza kuruhusu kuitwa tena kwa shahidi au kufafanuliwa kwa baadhi ya mambo, lakini hakifungui mlango wa kuleta ushahidi mpya ambao haukuwepo katika hatua za awali za kesi.
Uamuzi huo ulikuwa pigo kwa upande wa mashtaka ambao uliona una athari katika namna kesi yao itakavyoendelea.
Dakika chache baada ya uamuzi huo kutolewa, Wakili Mkuu wa Serikali, Renatus Mkude, alitangaza kuwa Mkurugenzi wa Mashtaka (DPP) amepeleka maombi ya mapitio Mahakama ya Rufani kupinga uamuzi huo wa Mahakama Kuu.
Kwa mujibu wa upande wa Jamhuri, maombi hayo yaliwasilishwa chini ya Kifungu cha 6 cha Sheria ya Mahakama ya Rufani ya Tanzania pamoja na Kanuni ya 65(1) ya Kanuni za Rufani.
-Kesi ilisimamaje?-
Baada ya taarifa ya mapitio kuwasilishwa Mahakama ya Rufani na kupewa namba ya usajili, upande wa Jamhuri uliomba kesi ya msingi isimamishwe kusubiri uamuzi wa mahakama hiyo.
Lissu, ambaye anajitetea mwenyewe, hakupinga kesi kupelekwa Mahakama ya Rufani lakini alidai kuwa lengo la hatua hiyo ni kurefusha mwenendo wa shauri na kumfanya aendelee kukaa mahabusu kwa muda mrefu zaidi.
Mahakama Kuu ilikubaliana kuwa kutokana na suala hilo kuwa tayari limewasilishwa Mahakama ya Rufani, mwenendo wa kesi ya msingi usimamishwe hadi pale mahakama hiyo ya juu itakapotoa mwelekeo.
Tangu siku hiyo, usikilizwaji wa kesi ya uhaini umekuwa umesimama ukisubiri hatua ya Mahakama ya Rufani.
Mpaka shauri linasimamishwa, upande wa Jamhuri ulikuwa tayari umeleta mashahidi 15 kati ya mashahidi 30 uliokuwa umepanga kuwaita mahakamani.
Hii ina maana kuwa nusu ya mashahidi wa upande wa mashtaka walikuwa tayari wametoa ushahidi wao kabla ya mvutano kuhusu ushahidi wa nyongeza kuzuka.
ACP Amini Mahamba, ambaye ushahidi wake wa nyongeza ulizua mzozo wa kisheria, ndiye alikuwa shahidi wa mwisho kusikilizwa kabla ya kesi kusimama.
Kwa mantiki hiyo, hatua inayotarajiwa Mahakama ya Rufani inaweza kuwa na athari kubwa katika mwenendo wa kesi ya msingi, hasa kuhusu namna ushahidi huo unaobishaniwa utakavyoshughulikiwa.
-Kwa nini Juni 11 ni muhimu?-
Ingawa Mahakama ya Rufani haitakuwa inatoa hukumu ya kesi ya uhaini, wadau wengi wanaona kikao hicho kuwa muhimu kwa sababu kinaweza kuamua hatua inayofuata ya mwenendo wa shauri.
Ikiwa maombi ya Jamhuri yatapata nafasi ya kusikilizwa na hatimaye kufanikiwa, yanaweza kufungua mjadala mpya kuhusu ushahidi uliokataliwa na Mahakama Kuu.
Lakini ikiwa msimamo wa Mahakama Kuu utaendelea kusimama, kesi ya msingi inaweza kurejea mahakamani na kuendelea ilipoishia kabla ya kusimamishwa.
Wakati hayo yakisubiriwa, Lissu anaendelea kuwa mahabusu zaidi ya mwaka mmoja tangu alipokamatwa Aprili 2025.
Hali hiyo imeendelea kuzua mjadala kuhusu muda wa usikilizwaji wa mashauri makubwa ya jinai na haki ya mshtakiwa kusikilizwa ndani ya muda unaokubalika kisheria.
-Maswali yanayosubiri majibu-
Kadri Juni 11 inavyokaribia, maswali yanaendelea kuwa mengi kuliko majibu.
Je, Mahakama ya Rufani itaona kuna msingi wa kuingilia uamuzi uliotolewa na Mahakama Kuu?
Je, ushahidi wa nyongeza ambao Jamhuri ilitaka kuwasilisha utapewa nafasi nyingine ya kujadiliwa?
Na muhimu zaidi, hatua hiyo itaharakisha au kuchelewesha zaidi usikilizwaji wa kesi ya msingi ya uhaini inayomkabili Tundu Lissu?
Majibu ya maswali hayo yanaweza kuanza kujitokeza Juni 11.
Kwa sasa, macho yote yanaelekezwa Mahakama ya Rufani, ambapo hatua nyingine muhimu katika safari ndefu ya kisheria ya kesi hiyo inatarajiwa kuanza.
