Tuzo ya Sakharov ya mwaka 2026 ya Uhuru wa Mawazo imetolewa kwa pamoja kwa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) na viongozi wake, kwa kutambua mchango wao katika kusimamia sheria za kimataifa na haki.
Akitangaza washindi wa tuzo hiyo leo Alhamisi Oktoba 22,2026 ndani ya ukumbi wa Bunge la Ulaya, Rais wa Bunge hilo, Roberta Metsola, amesema Umoja wa Ulaya umejengwa katika misingi ya kuheshimu ushirikiano wa kimataifa na taasisi za kimataifa.
“Kwa kuitunuku Tuzo ya Sakharov Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu na viongozi wake, Bunge la Ulaya linatambua kazi muhimu ya mahakama hiyo katika kusimamia sheria za kimataifa na haki,” amesema Metsola.
Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu (ICC) huchunguza na, pale inapokuwa na msingi wa kisheria, kuwafungulia mashtaka na kuwahukumu watu wanaotuhumiwa kwa uhalifu mkubwa unaohusu jumuiya ya kimataifa. Uhalifu huo ni pamoja na mauaji ya kimbari, uhalifu wa kivita, uhalifu dhidi ya ubinadamu na uhalifu wa uchokozi.
ICC ni taasisi muhimu katika juhudi za kimataifa za kukomesha hali ya wahusika wa uhalifu kutowajibishwa. Kupitia haki ya jinai ya kimataifa, mahakama hiyo inalenga kuwawajibisha waliohusika na uhalifu na kusaidia kuzuia uhalifu kama huo usijirudie.
Ikiwa mahakama ya hatua ya mwisho, ICC inakusudia kukamilisha juhudi za mahakama za kitaifa pale zinaposhindwa au kutokuwa tayari kuchukua hatua zinazohitajika. Mahakama hiyo ilianzishwa chini ya mkataba wa kimataifa unaojulikana kama Mkataba wa Roma, na ndiyo mahakama ya kwanza ya kudumu ya kimataifa inayoshughulikia makosa ya jinai.
Tuzo hiyo inatambua kazi mbalimbali za ICC, zikiwemo uchunguzi, uendeshaji wa mashtaka, kesi na utoaji au uidhinishaji wa hati za kukamatwa kwa washukiwa.
-Umoja wa Ulaya watakiwa kulinda mifumo ya haki ya kimataifa-
Katika ripoti zake za mwaka 2025 kuhusu utekelezaji wa Sera ya Pamoja ya Mambo ya Nje na Usalama pamoja na hali ya haki za binadamu na demokrasia duniani, wabunge wa Bunge la Ulaya walieleza wasiwasi mkubwa kuhusu kuongezeka kwa vitisho na vikwazo vilivyowekwa dhidi ya ICC tangu mwaka 2025, hususan na Marekani.
Vikwazo hivyo vimewalenga pia waendesha mashtaka, majaji, wafanyakazi na washirika wa mahakama hiyo. Wabunge hao wamevitaja kuwa mashambulizi makubwa dhidi ya mfumo wa haki ya kimataifa.
Wabunge hao wamekuwa wakiiomba Tume ya Ulaya kuanza kutumia utaratibu unaojulikana kama “Blocking Statute”, unaolenga kuwalinda maafisa wa ICC dhidi ya athari za kisheria za hatua zinazochukuliwa na nchi za nje, na kuiwezesha mahakama hiyo kuendelea kutekeleza majukumu yake kwa uhuru kamili.
Utaratibu huo unaweza kulinda wahusika wa shughuli za kiuchumi barani Ulaya kwa kutotambua ndani ya Umoja wa Ulaya athari za baadhi ya maamuzi ya kigeni yanayotokana na sheria za nchi nyingine. Pia unaweza kuwawezesha kutafuta fidia mahakamani kwa madhara yanayotokana na matumizi ya sheria hizo nje ya mipaka ya nchi husika.
Katika ripoti hizo, wabunge pia wamepongeza kuendelea kwa msaada wa kifedha wa Umoja wa Ulaya kwa ICC katika kipindi ambacho haki ya kimataifa inakabiliwa na changamoto kubwa.
Kwa kuwa nchi zote wanachama wa Umoja wa Ulaya ni sehemu ya Mkataba wa Roma, zinawajibika kutekeleza maamuzi ya ICC kwa mujibu wa masharti husika. Wabunge hao wamesisitiza kuwa kupuuzwa kwa sheria za kimataifa na kuingizwa kwa masuala ya kisiasa katika mijadala kuhusu taasisi za haki ya kimataifa kunatishia mfumo wa kimataifa unaotegemea sheria.
Rais wa ICC pamoja na baadhi ya majaji walitembelea kamati za Bunge la Ulaya mwaka 2025 na 2026, kueleza athari za vikwazo vya Marekani katika utekelezaji wa majukumu yao ya kikazi na maisha yao binafsi.
-Tuzo ya Sakharov ya Uhuru wa Mawazo ni nini?-
Tuzo ya Sakharov ya Uhuru wa Mawazo ilianzishwa mwaka 1988 na kupewa jina la mwanafizikia wa Kisovieti na mpigania haki za kisiasa, Andrei Sakharov.
Bunge la Ulaya huitoa tuzo hiyo kila mwaka kwa watu binafsi au taasisi zinazotambuliwa kwa mchango wao katika kutetea haki za binadamu na haki za msingi, hususan uhuru wa kujieleza, kulinda haki za makundi madogo, kuheshimu sheria za kimataifa, kuendeleza demokrasia na kutetea utawala wa sheria.
Sherehe za kukabidhi Tuzo ya Sakharov ya mwaka 2026 zinatarajiwa kufanyika mwezi Desemba mjini Strasbourg, Ufaransa, wakati wa kikao cha Bunge la Ulaya.
